Laden Evenementen

« Alle Evenementen

  • Dit evenement is voorbij.

Pure Rubens

8 september 2018 - 14 januari 2019

€20
Peter Paul Rubens, Musem Boijmans Van Beuningen
Peter Paul Rubens (1577-1640) is in zijn tijd een grootheid. Hij wordt door zijn collega’s de god onder de schilders genoemd. De tentoonstelling ‘Pure Rubens’ toont het grootste overzicht van Rubens’ olieverfschetsen dat in de afgelopen 65 jaar is getoond. In de olieverfschetsen is de briljante toets van de meester zelf altijd aanwezig.

Olieverfschets

Rubens bereidde zijn werken doorgaans voor met een schets van olieverf op paneel. Verrassend, want wie schetst er nu met olieverf ? Rubens was daarin niet de eerste, maar niemand paste de olieverfschets op zo’n veelomvattende wijze toe als hij. Dat hij veel belang hechtte aan die schetsen, bleek na zijn overlijden. Honderden olieverfschetsen had hij in zijn atelier bewaard. Ze waren merendeels van hemzelf, maar hij bezat ook enkele schetsen van bewonderde kunstenaars als Titiaan en Tintoretto. Daarmee was hij de eerste die de kunsthistorische waarde onderkende. In later eeuwen nam de belangstelling voor Rubens’ olieverfschetsen, inmiddels geliefd als verzamelobject, alleen maar toe. Onder invloed van stromingen als het impressionisme werd het losse karakter van de schetsen steeds hoger aangeslagen, net als de duidelijk zichtbare toets van de kunstenaar.

Peter Paul Rubens, Museum Boijmans Van Beuningen

Peter Paul Rubens, De triomftocht van Bacchus, ca. 1636

Mooiste Rubens schetsen vanuit de hele wereld

Museum Boijmans Van Beuningen en het Museo Nacional del Prado in Madrid bezitten beide een unieke verzameling olieverfschetsen van Peter Paul Rubens. Al jarenlang bestaat de wens om de mooiste werken uit beide collectie samen te brengen en aan te vullen met topstukken uit andere musea.  In de tentoonstelling ‘Pure Rubens’ is dit eindelijk gelukt. ‘Pure Rubens’ toont de schilders ongekende verbeeldingskracht: het vermogen om steeds op andere manieren verhalen te vertellen, waarbij je als bezoeker wordt meegenomen en ondergedompeld. De tentoonstelling geeft voor heel even toegang tot de kamer waarin Rubens zijn meest persoonlijke werken bewaarde.

Peter Paul Rubens, Museum Boijmans Van Beuningen

Peter Paul Rubens, De verwelkoming van Psyche op de Olympus, ca. 1625

God van de schilders

Rubens was één van de meest invloedrijke en succesvolle schilders van zijn tijd. Met een ongekend hoge en gevarieerde productie. Landschappen, portretten, religieuze en mythologische voorstellingen, jachtstukken, ontwerpen voor titelpagina’s, poorten, praalwagens en wandtapijten – het ging hem allemaal even gemakkelijk af. Op jonge leeftijd leek de intelligente Rubens voorbestemd voor een wetenschappelijke en politieke carrière. Toch kiest hij in 1594 voor de schilderkunst. Rubens is dan net vijf jaar terug in Antwerpen. Zijn jeugdjaren heeft hij doorgebracht in Keulen, waar zijn ouders zich vestigden vanwege de godsdienstoorlogen in de Nederlanden. Vermoedelijk was vader Jan protestant. Rubens zelf zou, net als de rest van zijn familie, altijd overtuigd katholiek zijn. In 1600 vertrekt Rubens naar Italië, waar hij acht jaar zal blijven. Zijn schilderkunst wordt sterk beïnvloed door de klassieke traditie, die hij goed bestudeert, en de eigentijdse Italiaanse kunst waarmee hij in die periode in aanraking komt.

Peter Paul Rubens, Museum Boijmans Van Beuningen

Peter Pual Rubens, Leeuwenjacht, ca. 1615

Bloeiend bedrijf

Hij bestudeert in Italië de schilderkunst van onder meer Titiaan, Michelangelo en Caravaggio en ontwikkelt daaruit zijn eigen barokke schilderstijl. Vanaf 1608 bouwt hij in Antwerpen een bloeiend atelier met vele assistenten op. Antwerpen is op dat moment het belangrijkste culturele en religieuze centrum van Noord-Europa, vanwege de grote haven. In veel gevallen maakt Rubens het eerste ontwerp, waarna hij het schilderen overlaat aan zijn assistenten. Hij ziet zorgvuldig toe op de juiste uitvoering en vaak verzorgt hij ook zelf de allerlaatste afwerking van details.

Olieverfschets of modello

Rubens maakt om verschillende redenen olieverfschetsen op een handzaam formaat. Ze dienen vaak als hulpmiddel voor zijn assistenten. Maar in sommige gevallen worden ze ook aan de opdrachtgever getoond. In de 17de eeuw bemoeien opdrachtgevers zich vaak uitdrukkelijk met de uitvoering van het werk dat zij laten maken. Ook een grootmeester als Rubens moet voor aanvang van een opdracht een schets kunnen laten zien: een voorbeeld aan de hand waarvan hij het uiteindelijke werk maakt. Niet alleen kerkelijke opdrachtgevers, ook burgers of kooplieden willen eerst zien hoe het wordt voordat de opdracht wordt gegeven. Rubens maakt daarom vaak na de eerste schets, nog een uitvoerige schets of modello die waarschijnlijk voor de opdrachtgevers bestemd is.

Peter Paul Rubens, Museum Boijmans Van Beuningen

Peter Paul Rubens, De marteling van de Heilige Livinus, 1633 – 1635

Het schilderij “De marteling van de Heilige Livinus” uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen lijkt zo’n modello te zijn. Hiervan bestaat nog een veel losser geschilderde schets die aan dit werk vooraf moet zijn gegaan. Groot verschil met zijn schilderijen zijn de losse toets en de spontaniteit van de olieverfschetsen. Ze zijn snel gemaakt en helemaal door de meester zelf, zodat hierin goed het handschrift van Rubens is te herkennen. Dit in tegenstelling tot veel van Rubens’ schilderijen die grotendeels door zijn assistenten worden geschilderd.

Strikte taakverdeling

Voor elk schilderij dat Rubens maakt, maakt hij zelf de eerste schetsen. Deze maakt hij op klein formaat en met losse hand, vaak op een lichtgrijze ondergrond. Met kleine toetsen verf geeft hij in deze schetsen aan met welke kleuren hij wil werken. Hiermee gaan de assistenten dan aan de slag. Zij prepareren het schilderoppervlak. Zetten de compositie op en kleuren deze in volgens de aangegeven schets. In het laatste stadium, wanneer de compositie zo goed als compleet is, komt de meester zelf weer aan bod. Hij schildert de laatste details, perfectioneert de stofuitdrukking of accentueert een schaduw.

Deze werkwijze verklaart waardoor Rubens zo’n ongewoon hoge productie kon halen. Rubens werkt overigens niet altijd zo. Hij maakt ook grote schilderijen helemaal zelf zonder tussenkomst van een assistent. Daarnaast lijkt het erop dat Rubens soms alles overlaat aan een getalenteerde medewerker, inclusief het maken van de ontwerpschets. Dat gebeurt dan wel geheel in de stijl van de meester.

Kostbare wandtapijten

Rubens is niet alleen schilder, maar maakt ook ontwerpen voor tapijten. Deze tapijten zijn vaak duurder dan geschilderde werken omdat het weven zeer arbeidsintensief is en er soms kostbare materialen als goud- en zilverdraad worden gebruikt. Alleen vorsten, adel en gefortuneerde burgers kunnen zich dergelijke kostbaarheden veroorloven. Rubens ontwerpt in zijn leven vier series voor tapijten. De laatste is gewijd aan het leven van Achilles. Deze laatste serie bestaat uit acht tapijten. Voor deze grote opdracht gaat Rubens nauwkeurig te werk. Voor elk van de acht episodes maakt hij een olieverfschets. Deze ontwerpen worden uitgewerkt op panelen (zogenaamde ‘modelli’) die ongeveer tweeënhalf keer zo groot zijn. Deze panelen dienen op hun beurt als voorbeeld voor nog grotere kartons, die patronen voor de wevers vormen. De serie is een groot succes, er zijn namelijk vele edities van geweven.

Peter Paul Rubens, Museum Boijmans Van Beuningen

Peter Paul Rubens, Achilles doodt Hector

Gegevens

Begin:
8 september 2018
Einde:
14 januari 2019
Kosten:
€20
Evenement Categorie:
Evenement Tags:
,
Website:
boijmans.nl/tentoonstellingen/olieverfschetsen-rubens

Locatie

Museum Boijmans van Beuningen
Museumpark 18 - 20
Rotterdam, 3015 CX Nederland
+ Google Maps
Telefoon:
+31 (0)10 4419400
Website:
boijmans.nl